Początek

Skrypty Ciekawe strony  

Zaliczanie

   
 

 Pomiary płaskości, prostoliniowości, położenia

 płaszczyzn. Pomiar promieni łuków kołowych

I. Cel ćwiczenia:

Zapoznanie się ze sposobami sprawdzania prostoliniowości, płaskości i położenia 

płaszczyzn; przyswojenia umiejętności posługiwania się stosowanymi przyrządami 

pomiarowymi

 

II. Wyposażenie :

a) przedmioty kontrolowane :

- skrzynka traserska

- płytka żeliwna I o wymiarach ok. 80 x 150 mm z jedną płaszczyzną szlifowaną, a drugą skrobaną

- płytka żeliwna II o podobnych wymiarach z jedną płaszczyzną gładko struganą, drugą frezowaną

- płytka stalowa o wymiarach ok. 40 x 40 mm z jedną płaszczyzną polerowaną lub gładko szlifowaną

b) przyrządy pomiarowe :

- płyta do tuszowania MLFa 500 x 500

- 3 podstawki traserskie

- poziomica linowa o działce elementarnej 0,1 / 1000

- poziomica liniowa o działce elementarnej 0,02 / 1000

- poziomica ramowa o działce elementarnej 0,1 / 1000

- kątownik krawędziowy MKSg

- liniał krawędziowy MLWa - 160

- szczelinomierz MSWSb

- czujnik zegarowy z podstawką

- płasko - równoległa płytka interferencyjna

- farba drukarska

 

III. Wiadomości uzupełniające :

Sprawdzanie prostoliniowości :

Sprawdzanie prostoliniowości można wykonać wieloma metodami. Wybór metody zależy 

od długości sprawdzanej płaszczyzny. Przy dużych długościach stosuje się np. strunę 

stalową i lunetę z okularem mikrometrycznym. Przy małych długościach stosuje się 

sprawdzanie "na szczelinę " między liniałem , a płaszczyzną sprawdzaną.

rys. 1.0

Na mierzoną powierzchnię przedmiotu 1 ustawia się liniał płaski 2 podparty na dwóch 

płytkach wzorcowych 3 o jednakowej wysokości. Wsuwając pod liniał możliwie 

największe stosy płytek wzorcowych 4, dokonuje się pomiaru odchyłek prostoliniowości w 

ustalonych punktach pomiarowych.

Mierząc prostoliniowość płaszczyzn w co najmniej trzech kierunkach, można określić jej 

płaskość. Równoległość dwu płaszczyzn sprawdza się czujnikiem zegarowym w podstawce. 

Pomiar równoległości polega na zmierzeniu wzajemnej odległości między dwoma 

sprawdzanymi elementami w dwóch miejscach oddalonych od siebie o możliwie dużą 

odległość L. Położenie poziome lub pionowe płaszczyzny sprawdza się poziomicą liniową 

lub ramową. Wartość działki elementarnej poziomnicy jest wyrażona w jej oznaczeniu, np. 

0,1 / 1000 - oznacza , że jeśli poziomica zostanie ustawia na liniale o długości 1000 mm, 

którego jeden koniec znajduje się 0,1 mm niżej od drugiego, to wykaże przesunięcie 

pęcherzyka gazowego o 1 działkę elementarną.

Używając poziomnicy z działką 0,02 / 1000 pomiar jest możliwy, tylko na betonowy cokole 

lub co najmniej na sztywnym, ciężkim stole ustawionym na posadzce ( nigdy na drewnianej 

podłodze). Przy odczycie nie wolno opierać się o mierzonym układzie, ani go dotykać.

Sprawdzanie płaskości metodą farbowania, wykonuje się następująco :

Płytkę pomiarową powleka się bardzo cienką warstewką farby ( farba drukarska, farba do 

powielaczy, lub inny tłusty barwnik ). Nakłada się ją szmatką i rozprowadza płytką 

metalową. Tą samą płytką zbiera się nadmiar farby. Sprawdzaną powierzchnię przedmiotu, 

przykłada się do powierzchni wzorcowej i przesuwa kilkakrotnie w różnych kierunkach ( 

farba powinna pokryć wszystkie wypukłe miejsca powierzchni sprawdzanej ). Na tak 

przygotowaną płaszczyznę kładziemy płytkę z wyciętym kwadratem o boku 25 mm. Liczy 

się zafarbowane miejsca, będące punktami styku badanej powierzchni z wzorcową. Liczba 

zafarbowanych, mieszczących się w kwadracie określa błąd płaskości sprawdzanej 

powierzchni. Im więcej punktów przylegania w kwadracie 25 x 25 tym powierzchnia jest 

bardziej płaska. Do kontroli płaskości i równoległości mniejszych powierzchnio o dużej 

dokładności wykorzystuje się zjawisko interferencji światła.

rys. 1.1

 

Na sprawdzaną powierzchnię przedmiotu 2 nakłada się szklaną płytkę płasko - równoległą 

1 w taki sposób, że między przyległymi płaszczyznami pojawią się prążki interferencyjne. 

Ciemne prążki są wynikiem zanikania fali świetlnej, które występuje, gdy odbity promień 

świetlny spotyka się i interferuje z promieniem padającym o fazie przeciwnej ( przesuniętej o 

pół długości fali świetlnej ). W klinie powietrznym ciemne prążki powstają tam, gdzie 

odległość między obu płaszczyznami klina jest równa nieparzystej wielokrotności ćwiartek 

długości fali świetlnej /4, (3/4) , ( 5/4 ) , ( 7/4 ) przy prostopadłym kierunku padania 

światła. Oznacza to, że między jednym, a drugim prążkiem grubość klina powietrznego 

zmienia się o /2 ( - długość fali użytego przy pomiarze światła )

Wystąpienie klina powietrznego można wywołać naciskając mimośrodowo palcem na 

płytkę szklaną leżącą na badanej powierzchni. Jeśli powierzchnia ta jest idealnie płaska, 

prążki są prostoliniowe i równoległe. Jeśli powierzchnia ta, nie jest płaska, prążki są 

krzywoliniowe. Pomiar najlepiej przeprowadzić przy świetle jednobarwnym ( np. przy 

lampie z ciemni fotograficznej ).

IV. Przebieg ćwiczenia :

- Sprawdzić stan techniczny wyposażenia, oczyścić przyrządy z tłuszczu konserwacyjnego

- Wyregulować ustawienie płyty traserskiej, używając poziomnicy. Na płycie ustawić 

poziomnice 0,1 / 1000 równolegle do dwóch punktów podparcia na śrubowych 

podstawkach 1i 2

Przez pokręcanie śrub dwu podstawek na linii ustawienia poziomnicy doprowadzić 

powierzchnie do poziomu ( poziomnice obracać o 180 stopni dla wyeliminowania jej błędu 

systematycznego ). Następnie ustawić poziomnice prostopadle do poprzedniego kierunku. 

Pokręcać podstawkę 3 ,aż do zerowego wskazania poziomnicy ( nie zmieniać ustawienia 

podstawek 1 i 2 ).

- Sprawdzić poziome ustawienie płyty traserskiej, za pomocą poziomnicy o działce 

0,02/1000. Poziomnice ustawić kolejno, po środku i przy końcach płyty, a wyniki wpisać 

do karty ćwiczeń.

- Na płycie postawić skrzynkę traserską. Do pionowej płaszczyzny przykładać poziomnice 

ramową ( w kilku miejscach odpowiednio wybranych ) Zmierzyć odchylenie obu płaszczyzn 

od prostopadłości

- Sprawdzić prostopadłość płaszczyzny kątownikiem krawędziowym, obserwując pod 

światło, a wyniki wpisać do karty ćwiczeń .

- Sprawdzić prostoliniowość liniałem krawędziowym. Liniał Przykłada się do sprawdzanej 

płytki i obserwuje pod światło szczelinę między krawędzią liniału ,a powierzchnia płytki.

Powtórzyć pomiar na powierzchniach obrabianych innymi rodzajami obróbki. Przy 

większych szczelinach próbować usunąć szczelinę jedną z płytek szczelinomierza. Wyniki 

obserwacji wpisać do kary ćwiczeń. Płaskość płytki o powierzchni struganej i frezowanej 

sprawdzić przykładając liniał krawędziowy w kilku miejscach równoległych do jednego 

boku, następnie do drugiego boku oraz do obu przekątnych.

- Sprawdzić prostoliniowość oraz płaskość płytki czujnikiem. Na płycie traserskiej położyć 

sprawdzaną płytę, obok ustawić podstawkę z zamocowanym czujnikiem, końcówkę 

pomiarową oprzeć na sprawdzanej powierzchni. Podstawkę czujnika przesuwać równolegle 

do dłuższego boku płytki. W równych odległościach odczytywać odchyłki na podziałce 

czujnika. Czujnik prowadzić wzdłuż paru równoległych linii przy krawędzi płytki i po 

środku. ( Przy przesuwaniu czujnika jego końcówka pomiarowa nie powinna zsuwać się 

poza krawędź mierzone płytki). Pomiary dokonać dla powierzchni struganej, frezowanej i 

skrobanej. Wyniki nanieść na odpowiednie punkty rzutu powierzchni płytek. Z pomiaru 

wyciągnąć wnioski co do płaskości sprawdzanej powierzchni.

- Sprawdzić płaskość "na farbę". Mały odcinek płyty pokryć farbą. Sprawdzaną 

powierzchnię przesunąć po zafarbowanej. Nie stosować docisku i wielokrotnego tarcia. 

Farbowanie wykonać dla płaszczyzn o różnych rodzajach obróbki. Narysować rozkład i 

kształt powstałych plan na sprawdzanych powierzchniach. Określić liczbę plam w 

kwadracie 25x25 mm.

- Określić niepłaskość powierzchni metodą interferencyjną. Do płaszczyzny płytki stalowej 

(polerowanej) położyć płytkę interferencyjną, nacisnąć ją lekko i obserwować kształt 

powstających prążków. Określić miejsca wypukłe i wklęsłe.

- Oczyścić przyrządy pomiarowe oraz przedmioty mierzone. Powierzchnie robocze 

natłuścić wazeliną techniczną. Narzędzia ułożyć w przeznaczonych na nie miejscach.

V. Uwagi do ćwiczenia:

- Zestawić wyniki wszystkich pomiarów, wykonać potrzebne rysunki i nanieść na nie wyniki 

pomiarów.

- Podać własne spostrzeżenia, uwagi dotyczące ćwiczenia.